Bolkoprijtuigen (Bolkop, Plan C, -D en -K)

Bolkoprijtuigen is een algemene benaming voor vier rijtuigtypes van de NS. De eerste serie wordt simpelweg aangeduid als "Bolkoprijtuigen", of om het onderscheiden makkelijker te maken als "vooroorlogse Bolkoprijtuigen". Deze eerste serie is gebouwd van 1935 tot 1939 en was aanvankelijk bedoeld voor de internationale dienst. In de oorlog is een groot deel van deze serie beschadigd geraakt, de resterende rijtuigen zijn in 1973 buiten dienst gesteld. Alleen rijtuig ABC 7301 is van deze serie bewaard gebleven.

Vanaf 1950 werd de tweede serie ingezet, Plan D genaamd, die was aangeschaft om het door de oorlog sterk uitgedunde materieelpark weer aan te vullen. Deze waren sterk gebaseerd op de vooroorlogse Bolkoprijtuigen maar waren technisch wat moderner. Het grootste deel van de Plan D's was in 1978 buiten dienst gesteld, maar acht rijtuigen zijn in 1974 omgebouwd tot stuurstandrijtuig voor de Beneluxtreinen en hebben het tot 1987 uitgehouden. Van het Plan D zijn er zes exemplaren bewaard, waaronder één stuurstand.

De derde serie bolkoppen was het Plan C, dat bestond uit tien postrijtuigen gebaseerd op het Plan D (officieel behoorden de Pec postrijtuigen en een deel van de Muizeneuzen ook tot het Plan C), en waarvan er na de buitendienststelling in 1979 twee bewaard zijn gebleven.

In 1957 volgde de vierde serie Plan K, die eveneens bedoeld was voor de internationale dienst. Opvallend was dat deze rijtuigen de mogelijkheid hadden om de stoelen uit te schuiven tot slaapgelegenheid en er zelfs een wasgelegenheid aan boord was. Het Plan K heeft het volgehouden tot 1984, waarna er zeven exemplaren bewaard zijn gebleven.


Plan-D rijtuig A 7705 van de Veluwsche Stoomtrein Maatschappij (VSM) zoals deze er op 22 maart 2009 in Beekbergen bij stond. Door het gat in de deur zat eerst een schoorsteen; het rijtuig is een tijd lang als kantoor in gebruik geweest.

 


Hetzelfde rijtuig als hierboven, maar dan tweeënhalf jaar later, tijdens Terug naar Toen 2011. Het rijtuig heeft in de tussentijd al een aardige opknapbeurt gekregen, al zag de zijde die we op de foto niet zien er nog steeds zo uit als in 2009.

 

Daarnaast stond Plan K-rijtuig AB 7359, vergezeld door een bijpassende conducteur.

 

Het enige nog bestaande vooroorlogse bolkoprijtuig: de ABC 7301. In de oorlog heeft dit rijtuig als salonrijtuig voor Rijkscomissaris Seyss Inquart gediend. Het rijtuig lijkt er helemaal goed uit te zien, maar net als bij de A 7705 hierboven is het rijtuig alleen opgeknapt aan de kant die te zien was bij Terug naar Toen 2011.

 


Plan K-rijtuig 7376 van het Spoorwegmuseum op 8 augustus 2011 in Goes.

 

Amersfoort, 10 september 2011. Het voormalige postrijtuig P7918 (type Plan C) nog in de kleuren van Eurailscout. Dit rijtuig is tot 2009 daar in gebruik geweest als meetrijtuig en in 2014 overgenomen door de Stichting Historisch Dieselmaterieel (SHD), die het uiterlijk terug zal brengen naar de originele staat. De meetinstallatie zal gehandhaafd blijven voor gebruik door de TU Delft.

 


Plan D-rijtuig AB 7709 op 8 oktober 2011 in het Spoorwegmuseum.

 

Plan C-rijtuig P 7920. Als je het rijtuig binnengaat, begint het te wiebelen, zodat het lijkt alsof je echt onderweg bent.

 


Plan D-restauratierijtuig RD 7659 van het Spoorwegmuseum in een loods in Blerick, 22 oktober 2011.

 

Rijtuig ABC 7301 in de kou van 11 februari 2012 onder de ijspegels.

 

Plan K rijtuig AB 7376 reed op 12 mei 2012 mee in de Heimwee Express. Meestal is het de turkooise Plan D AB 7709, maar dit donkerblauwe rijtuig paste beter in de trein met de blauwe 1202, een blauw Plan E- en en blauw Plan W rijtuig. Alleen de gele 1656 paste niet in het rijtje. We zien hier de trein kopmaken in Driebergen-Zeist.

 

Tijdens Terug naar Toen 2013 reed VSM-loc 52 3879 heen en weer tussen Apeldoorn en Dieren, samen met rijtuigen van het Spoorwegmuseum: (vrnl) Plan D 7709, Plan K 7376, Plan E 6703, Plan W 4118.

 


In de jaren '60/'70 zijn er een aantal Plan D-rijtuigen omgebouwd tot stuurstandrijtuigen voor de Beneluxdienst. Toen deze in 1986 werden vervangen door de TD-BNL, zijn ze op één na allemaal gesloopt. De laatst overgebleven is de 7658, die is verbouwd tot Mw Meetrijtuig 80849781805. Tegenwoordig is dit rijtuig eigendom van de VSM in Beekbergen, die in 2017 zijn begonnen met het rijtuig terugbrengen naar de staat uit het Beneluxtijdperk. We zien de 7658 hier op 5 mei 2018, met de neus al in de originele kleuren.

 

Samengestelde foto van de hoe rijtuig 7658 er in 2010 uit zag.