Materieel '64 (Plan V en Plan T)

In 1961 werd door Werkspoor het elektrische treinstel 501 afgeleverd, het prototype van het Mat.'64 dat bekend stond als Plan TT (Trein Toekomst). De neus was gebaseerd op de een paar jaar oudere Plan U, die op zijn beurt weer een afgeplatte versie van de neus van de Hondekop was. Vanaf 1964 kwam de productie van de serie daadwerkelijk op gang, vandaar dat de officiële naam Materieel '64 is. Er zijn nog 30 extra vierwagenstellen van het type Plan T gebouwd, waardoor er uiteindelijk 31 exemplaren waren. In 2003 is de 501 buiten dienst gesteld, de rest van de Plan T's zijn verspreid vanaf 2008 tot 2011 uit dienst gegaan en in dat laatste jaar ook allemaal afgevoerd. Alleen de 526, die voor testritten op de Hanzelijn gebruikt is, heeft nog tot en met 2017 terzijde gestaan, maar ook die is in dat jaar gesloopt.

 

Als vervolg op de bestelling vierwagenstellen Plan T werden er vanaf 1966 tweewagenstellen Plan V gebouwd. Er zijn over een tijdspanne van tien jaar 246 exemplaren van gebouwd en om die reden waren ze jaren lang beeldbepalend op het Nederlandse spoor. De eerste 30 zijn, net als alle Plan T's, afgeleverd in het groen, maar vanaf de derde deelserie zijn ze direct in het geel geleverd. Één treinstel van de tweede serie was bewaard voor museumdoeleinden en teruggebracht naar de groene kleurstelling, maar deze is in 2009 bij een ongeval onherstelbaar beschadigd geraakt. De laatste Plan V's hebben het uiteindelijk tot 2016 volgehouden, hoewel er al sinds 2012 elk jaar berichten waren over een definitieve buitendienststelling. Er zijn twee stelen bewaard gebleven voor museumdoeleinden: de 876 bij het Spoorwegmuseum en de 904 bij Stichting Mat.'64 (die voorheen de groene 419 hadden). Ook is de 466 nog rijvaardig aanwezig, maar deze behoort niet officieel tot een museumbestand.


Een anonieme Plan T vertrekt op 21 maart 2008 samen met een Plan V vanaf spoor 2 te Rotterdam Lombardijen richting Rotterdam Centraal. Dit was de eerste keer dat ik ben gaan treinspotten met een camera, ik was destijds negen jaar oud. Voor het "nostalgisch effect" heb ik een aantal van de bijschriften van destijds gespaard.

 

Nee, nee. Ze willen geen vuilnisbak meesmokkelen.

 

Een Plan T onder een dreigende lucht.

 

Een Plan V achterop de stoptrein naar Den Haag Centraal.

 

Die gaat snel...

 

Drie stellen Plan V richting Dordrecht. Het bord op de voorgrond geeft aan dat daar de treinen van 2 en 4 bakken lang moeten stoppen. Op het volgende bord staat een 6, dus daar moeten de treinen met een baklengte van 6 stoppen, enz.

 


Treinstel 905 op 22 maart 2008 te Gouda Goverwelle. Deze was eigenlijk bestemd voor de lijn Dordrecht-Geldermalsen (Westelijke Betuwelijn) en is verbouwd om eenmansbediening mogelijk te maken, maar die eenmansbediening is uiteindelijk pas ingevoerd toen er Spurts van Arriva gingen rijden.

 

Een overzichtsplaat van treinstellen 939, 905 en 821.

 

De conducteur bij zijn trein, Plan V 821.

 


Een Plan T onderweg naar Rotterdam Centraal, hier bij de Kijfhoek, 30 maart 2008.

 

Toen ik stond te bevriezen op Den Haag Ypenburg om de Blokkendoos van het Spoorwegmuseum te zien, maakte deze Plan T een stop, 19 april 2008. De Blokkendoos heeft uiteindelijk door vertraging rechtsomkeert gemaakt nog voordat Ypenburg gepasseerd werd.

 

Utrecht Centraal, 6 juli 2008. Rechts een Plan T, links een Plan V, beide buiten dienst op het opstelterrein ten zuiden van het station.

 

Plan T 508 tijdens de materieelshow van de Haarlem-100 op 30 augustus 2008.

 

Een Plan-T op spoor 8 van Rotterdam Centraal, maar dan op 29 september 2008. Op de achtergrond een Thalys.

 

Deze foto toont een jonge en ietwat angstige webmaster in de cabine van Plan V 419 tijdens een open dag bij Nedtrain Leidschendam op 13 december 2008. Dit was een Plan V uit de eerste serie die al uit dienst was en was daarom bewaard als museumtrein en teruggebracht naar de groene kleurstelling waarin deze in dienst kwam. Na deze open dag is de 419 op het terrein van Nedtrain geramd door een DD-AR en onherstelbaar beschadigd geraakt, waarna hij gesloopt werd. Dat zorgde ervoor dat dit helaas de enige foto van een groene Plan V is die ik heb.

 


Een anonieme Plan V op 1 mei 2009 achterop de stoptrein naar Den Haag Centraal tijdens een stop op Rotterdam Centraal.

 

Later ontmoetten de stoptreinen naar Den Haag Centraal en Dordrecht elkaar op sporen 7 en 8.

 

Nog een anonieme Plan V achterop een stoptrein, deze keer naar Dordrecht.

 


Plan T 524 in zijn nadagen op 9 april 2010 in Barendrecht, onderweg naar Roosendaal.

 

De met graffiti besmeurde stoptrein naar Leiden Centraal op spoor 2.

 


Dit lijken twee treinen, maar in werkelijkheid is het er één, namelijk Plan-V 460. Dit treinstel is gesplitst en de bakken zijn met de koppen naar elkaar toe gezet. In 2006 is het stel naar deze locatie, Safety Center Holland in Dordrecht, overgebracht, de foto's zijn genomen op 18 augustus 2011. In 2019 is de Bk-bak afgevoerd, na eerst geplukt te zijn door Stichting Mat.'64.

 


Treinstel 876 (Plan V) van het Spoorwegmuseum in Blerick. Bij de cabine aan de andere kant waren de gele raampjes al verwijderd en vervangen door doorzichtige, zoals bij de aflevertoestand het geval was.

 

Tevens is de koersrol voor het nostalgisch effect op een historische bestemming gezet.

 


Bij mij in Rotterdam waren de Plan V's al vervangen door SLT's, maar op andere plekken in het land reden ze nog, zoals hier op 22 oktober 2011 in Blerick.

 

Treinstel 867 op 12 november 2011 op het westelijke eindpunt van de Valleilijn; Amersfoort. Dit was de enige Plan V die nog dienst deed bij Connexxion. De 867 zou in september 2011 vervangen worden door Protos 5036, het prototype van de Protos - die na het faillisement van de fabriek naar Connexxion is gegaan -, maar dat ging niet door. Kort hierna is deze Plan V vervangen door Plan V 919, die hierboven te zien is.

 

Plan V 919 op 24 december 2011 langs de A1 nabij Amersfoort. Ze is in dienst bij Connexxion, maar heeft nog geen Valleilijn-bestickering. Later is dit treinstel, met uitzondering van de cabines, helemaal beplakt met Valleilijn-stickers, zoals een aantal foto's hierboven te zien is. Dit is de laatste Valleilijn-Plan V geweest, in 2013 is ze vervangen door een GTW.

 


Plan V's trof je ten tijden van deze foto alleen nog incidenteel in de Randstad aan, maar op 10 juni 2012 liep ik op Utrecht Centraal opeens toch meerdere Plan V's tegen het lijf. We zien de 458 voorop een uit drie Plan V-s bestaande intercity naar Eindhoven.

 

Achterop die intercity reed de 478, met de 926 in het midden.

 

Ook stond de 454 hier buiten dienst.

 


Plan V 919 op 23 juni 2012 in Amersfoort. Dit treinstel is het enige treinstel dat, op de koppen na, helemaal beplakt is met Valleilijn-bestickering.

 

Hetzelfde treinstel op 1 augustus 2012 in de zakkende avondzon op Ede-Wageningen.

 


In 2010 zijn de Plan T's uit dienst gegaan en in 2011 zijn ze, op een klein aantal na, allemaal gesloopt. Toen ik dus dacht dat ik mijn allerlaatste foto van een Plan T al lang gemaakt had, kwam ik er tot mijn verassing toch nog een tegen in Amersfoort. Het was de destijds nog als enige complete Plan T 526, hier gefotografeerd op 9 september 2012. Links op de foto staat overigens nog een deel van een van de laatst overgebleven TD-BNL-stuurstandrijtuigen.

 


Op 8 december 2012 reed de NS voor het laatst op de Emmerlijn. Hierbij stopte ook de inzet van de Plan V op deze lijn. Plan V's 952 en 950 staan hier op spoor 15 van station Zwolle te wachten op vertrek naar Emmen.

 

Ook Plan V 940 reed een van de laatste NS-diensten op deze lijn. We zien het treinstel hier naast ICMm 4039.

 


Een overzichtsplaatje van de laatst overgebleven Plan T 526, 14 januari 2013. Foto: Jeffrey Zeitzen.

 

Op 29 januari 2013 reden er maar liefst 8 stellen Plan V op de Hoekse Lijn. We zien hier de 939 op spoor 1 van Rotterdam Centraal.

 


Tijdens het wachten op de Heimwee Express met Plan U 114 op station Bilthoven op 9 februari 2013, kwamen er nog aardig wat Plan V's voorbij. Deze reden de sprinterdienst tussen Utrecht Centraal en Baarn. Op deze foto rijdt de 947 net weg richting Utrecht Centraal.

 

Een onbekende Plan V onderweg naar Baarn rijdt het station binnen.

 

Treinstel 441 rijdt weg richting Utrecht Centraal. In de achtergrond zien we de werkzaamheden aan de tunnel onder station Bilthoven die op dat moment werd gebouwd.

 

Als afsluiter nog een anoniem stel richting Baarn.

 


Op 25 maart 2013 was het een heus Mat.'64-feestje in Eindhoven, er stonden maar liefst 5 stellen. Helaas achter elkaar, zodat Jeffrey Zeitzen ze niet allemaal op de foto kon krijgen.

 


Plan V 456 op 25 mei 2013 na aankomst op spoor 4 in Baarn.

 

Even later stond hier Plan V 929 klaar om te vertrekken naar Utrecht Centraal.

 

Op dat station Utrecht Centraal stond Plan V 467 klaar voor vertrek terug naar Baarn

 


Plan V 962 op 7 september 2013 in Apeldoorn als sprinter naar Enschede. De Bk-bak van dit stel is in 2015 met de Bk-bak van de 964 gecombineerd tot een nieuw treinstel dat als restaurant bij station Amsterdam Lelylaan zou komen te staan, maar vanwege het faillissement van de uitbater is dit niet van de grond gekomen. Het samengestelde treinstel is sindsdien in gebruik als oefenobject bij Troned.

 

Tijdens de Open Monumentendag 2013 in Amersfoort was ook Plan V 919 aanwezig. Hoewel dit treinstel nog niet zo lang uit dienst was (in het voorjaar van 2013 is ze vervangen door een GTW), trok het stel toch veel bekijks.

 

Tot mijn verbazing kwam ik op 26 oktober 2013 drie stellen Plan V tegen op station Rotterdam Lombardijen. Ze gingen helaas te snel om de treinstelnummers te zien.

 

Op 16 april 2016 was ik in Nijmegen en kwam ik daar op een opstelterrein een aangename verassing tegen: Sik 314, een Buffel, een zwik dubbeldeksrijtuigen en een hele hoop Plan V's.

 

Op 22 augustus 2016 was ik in Amersfoort, waar ik naast loc 1774 ook de helft van een Plan V tegen kwam.

 

Op 26 maart 2017 vond het officiële afscheid van de Hoekse Lijn plaats, waarna deze spoorlijn werd omgebouwd tot metrolijn. Ter gelegenheid hiervan werd er tussen de stations Rotterdam Centraal en Hoek van Holland gependeld met drie historische treinen: Plan V 904, Muizeneus 273 en Hondekop 766. We zien hier de 904 op spoor 1 van Rotterdam Centraal.

 

We zien hier treinstel 904 van Stichting Mat.'64 in de avondschemering van 6 december 2018 in Amersfoort.

 

Treinstel 876 op 3 januari 2020 in het Spoorwegmuseum.