DDM-1, DD-AR en mDDM

 

In 1985 werd door de NS voor het eerst de rijtuigserie DDM (Dubbeldeksmaterieel) ingezet, die door de komst van vervolgseries DD-AR (die DDM-2 en DDM-3 genoemd werden) al gauw DDM-1 genoemd werd. Dit materieel was bedoeld om als treinstam met een 1600/1800 locomotief te rijden, met aan de andere kant een stuurstandrijtuig. Deze stuurstanden zijn, door een gezamenlijk initiatief van de NS en het WNF, allemaal hun hele looptijd voorzien geweest van de naam van een bedreigde diersoort. Naast dat de DDM-1 voornamelijk als vaste rijtuigstam reed, doken losse rijtuigen ook wel eens op in intercitytreinen. In principe was de NS van plan om de DDM-1-rijtuigen in 2010 buiten dienst te stellen. Dit is toen ook gebeurd, waarna er twee rijtuigen naar het Spoorwegmuseum zijn gegaan, maar door materieeltekort zijn ze nog drie keer teruggekeerd: tweemaal in 2011 (sinds de tweede keer met locomotieven type 1700 ipv 1800) en ook in 2016. Voor de laatste reactivering is zelfs besloten om een kleine revisie te laten plaatsvinden.

 

Vanwege snelgroeiend materieeltekort door de invoering van de OV-studentenkaart plaatste de NS een bestelling voor twee vervolgseries, de DDM-2 en DDM-3. Waar de DDM-1 aanvankelijk voor sneltrein- en spitsdiensten bedoeld was, waren de vanaf 1991 ingevoerde rijtuigen van het type DDM-2 en DDM-3 bedoeld voor stoptreinen en daarom kregen ze de benaming DD-AR (Dubbeldekker AggloRegio), naar een nooit ingevoerde merknaam voor stoptreinen. Doordat snelle instroming van belang was maar de ontwikkeling van de gewenste motorrijtuigen te lang duurde, is ervoor gekozen om de DD-AR eerst een tijd lang met locomotieven van het type 1700 te laten rijden. Vanaf 1996 werden deze zogeheten mDDM-motorwagens alsnog ingevoerd bij de driewagenstammen, de vierwagenstammen bleven met een 1700 rijden. Vanaf 2009 zijn 50 DD-AR-stammen verbouwd tot Nieuwe Intercity Dubbeldekker (NID), die ook wel bekend staat onder de oude naam Dubbeldekker Zonering (DDZ). Vanwege de grote verschillen hebben deze treinen op deze site een eigen pagina. De overige onverbouwde DD-AR-stammen hebben tot 2013 nog planmatig gereden, maar na de terzijdestelling volgde al gauw in 2014 een kleine revisie voor een aantal stammen zodat deze materieeltekort kunnen opvangen, wat in de jaren daarop ook gebeurd is.


mDDM-stam 7815 in Zwolle, 18 mei 2007. Tussen Amersfoort Schothorst en Zwolle heb ik als achtjarig jochie de rit vanuit de cabine mogen meemaken, met dank aan een vriendelijke machinist.

 

Een DDM-1-stam getrokken door loc 1858 rijdt op 21 december 2008 weg van spoor 2 op Rotterdam Lombardijen.

 


Zo avontuurlijk als ik ben opgevoed, zo lui ben ik nu. Op 5 juli 2008 ging ik, negen jaar oud zijnde, met mijn vader wandelen van Amersfoort naar Maarn, inclusief (illegale) overnachting. Onderweg naar Amersfoort kwamen we op spoor 6a van het nog onverbouwde station Rotterdam Centraal deze mDDM-stam tegen.

 

Eenmaal in Amersfoort troffen we nog deze DD-AR aan, naast loc 1843 achterop een ICK-trein.

 

De volgende dag, 6 juli 2008, kwam deze DD-AR door station Maarn gereden.

 


Ondanks dat een stukje verderop het evenement Haarlem 100 gaande was, trok ook deze mDDM motorwagen op 30 augustus 2008 wat bekijks.

 


Een dubbele DD-AR-stam komt op 1 mei 2009 op spoor 7 Rotterdam Centraal binnengereden.

 

Aanvankelijk valt er niks op aan de trein, maar op deze foto vanaf de andere kant zien we naast een blauwe zak over de koppeling - waarschijnlijk vanwege een defect - dat er een loc in het midden van de trein zit. Ondanks dat dit er op het eerste gezicht vreemd uit ziet, is dit vrij normaal aangezien het simpelweg twee gekoppelde stammen zijn. Omdat het echter één stam met een loc en één stam met een motorwagen is, lijkt het alsof de locomotief in het midden zowel trekt als duwt.

 


Wederom een gecombineerde 1700+mDDM-stam, deze keer tijdens het afkoppelen op 14 augustus 2009 op spoor 2 van Lelystad Centrum.

 

Diezelfde mDDM-stam later die dag op spoor 3 van Almere Centrum, als stoptrein naar Amsterdam Centraal.

 


Een anonieme DD-AR op 28 mei 2011 onder één van de eerstgebouwde delen van de nieuwe kap van Rotterdam Centraal.

 

Op 27 juli 2011 staan twee mDDM-stammen buiten dienst op een opstelspoor nabij Rotterdam Centraal.

 

Voor het WK voetbal in 2010 had de NS rond de 200 treinstellen/rijtuigen voorzien van de tekst "Geel en blauw houdt van oranje!". Na de finale die door een ietwat dubieus doelpunt door Spanje van Nederland werd gewonnen, zijn de teksten weer verwijderd. Dat is niet altijd even goed gebeurd, want op 8 oktober 2011 kwam ik deze DD-AR tegen waar de sporen van het verlies nog op te zien waren.

 

Loc 1713 met DD-AR-stam 7446 op 19 november 2011 in Rotterdam Centraal.

 


Het eerste van DD-AR naar DDZ verbouwde treinstel 7501 op het terrein van de werkplaats Leidschendam, 17 december 2011. Waar de DD-AR een treinstam met een loc of een mDDM-motorwagen was, is er bij de modernisering naar DDZ voor gekozen om vaste combinaties van rijtuigen met motorwagen te maken en deze als treinstellen te behandelen. De mDDM werd hierbij vernoemd tot mBk/mABk (afhankelijk van de aanwezigheid van 1e klasse), volgens de gebruikelijke naamgeving van bakken. Vanwege de grote verschillen met de DD-AR heeft de DDZ op deze site een eigen pagina gekregen, klik hier om deze te bekijken.

 

Aan de andere kant van het treinstel bevindt zich de ABvk, die we hier zien. De algemene benaming voor dit type treinstel luidt DDZ (DubbelDekker Zonering), maar dit was oorspronkelijk slechts een projectbenaming. Toen echter de officiële naam NID (Nieuwe Intercity Dubbeldekker) bekend werd gemaakt, kwam hier zoveel kritiek op dat in de praktijk de naam DDZ is blijven hangen. Dit komt naar mijn idee deels omdat de benaming DDZ dichterbij DD-AR zit, maar voornamelijk omdat de naam NID geen lading meer dekt zodra er een nog nieuwere intercity dubbeldekker op het spoor verschijnt. In februari 2012 zijn deze treinstellen voor het eerst gaan rijden tussen Den Haag en Amsterdam.

 


DD-AR 7410, geduwd door loc 1710, op 11 maart 2012 te Rotterdam Lombardijen.

 

Den Haag Centraal, 7 april 2012. Een mDDM-stam als intercity naar Amsterdam Centraal. Over een paar maanden zal hij deze dienst nog steeds rijden, maar dan als DDZ.

 


Loc 1711 rijdt op 12 mei 2012 over spoor 2 weg van Utrecht Centraal met DD-AR-stam 7455.

 

Deze mDDM-stam als intercity van Almere naar Utrecht Centraal komt even later via datzelfde spoor het station binnenrijden.

 


Dordrecht, 2 juni 2012. 2e-klas rijtuig 280 7508 in stam 7429. Op het eerste oog is hier niets bijzonders aan zien, maar als je goed naar de ramen van de benedenverdieping kijkt, valt je misschien iets op: ze zijn groter dan normaal. Wat beneden vroeger 1e klas was (met grote ramen), is nu verbouwd tot 2e klas, maar de ramen bleven hetzelfde. Dat maakt dit rijtuig uniek in zijn soort. Foto: Berend van Nijen.

 


De opstelsporen achter de Wagenwerkplaats in Amersfoort zijn lange tijd een plek geweest waar altijd wel bijzonder en/of terzijde gesteld materieel te vinden was. Toen ik hier was op 23 juni 2012 en de vloot Wadlopers die hier een tijd lang heeft gestaan weg was, kwam er vrij zicht op dit bijzondere tafereel: de testrijtuigen voor de DDZ. Zoals op de kop van het eerste rijtuig (de 7041) te zien, is hier de nieuwe kleurstelling uitgeprobeerd. Achter dit stuurstandrijtuig staat de 7555, het rijtuig waar het interieur in is uitgeprobeerd. Verder zien we rechts nog één van de laatst overgebleven Benelux-stuurstanden.

 

Verder stond hier ook nog stuurstandrijtuig 7072, die na een brand in Putten in 2009 al terzijde is gesteld. In de achtergrond nog een stukje van de laatst overgebleven Plan T 526.

 


Een mDDM als trein 5636, de Sprinter van Zwolle naar Utrecht tijdens een stop in Amersfoort, 23 juni 2012.

 


Een anonieme mDDm-stam op 25 oktober 2012 op middenspoor 12 van Amsterdam Centraal.

 

mDDM-stam 7854 als sprinter naar Den Haag Centraal langs perron 13.

 


Een onbekende mDDM-stam langs perron 6 van het nog in verbouwing zijnde Rotterdam Centraal, 10 november 2012.

 

mDDM-stam 7473 op 22 februari 2013 als sprinter naar Den Haag Centraal op Rotterdam Centraal, hier alweer wat verder in transitie.

 

Een DD-AR met mDDM als sprinter naar Alkmaar maakt op 24 maart 2013 een stop op spoor 1 van Rotterdam Alexander.

 


Afscheidsrit

Op 25 mei 2013 organiseerde Spoorforum de officiële afscheidsrit van de DD-AR (niet wetende dat ze zes jaar later nog steeds te zien zouden zijn). Deze begon in Amersfoort en reed daarna naar Meppel, Zwolle, Dronten, Naarden-Bussum, Hilversum, Baarn en het Spoorwegmuseum. Hier zien we stam 7435 klaar voor vertrek in Amersfoort. Klik hier voor een verslag van deze afscheidsrit, aangevuld met meer foto's.

 

Tijdens het wachten op de 7435 in Meppel, kwam er eerst nog een mDDM-stam langs als sprinter naar Groningen.

 


Opnieuw in dienst

Ondanks dat de DD-AR eigenlijk al in 2013 uit dienst had moeten gaan, is er in 2014 nog een kleine revisie geweest om materieeltekort op te vangen. En dat bleek nodig te zijn, want ook in 2018 waren ze nog te zien. Naast de sprinterdienst Utrecht - Zwolle, die we hier op 19 december 2018 zien, werd ook de sprinterdienst Apeldoorn - Enschede nog met DD-AR-materieel uitgevoerd.

 

Aan de andere kant van de trein stond loc 1733. De verbouwing van Utrecht Centraal was op dit moment eindelijk vrijwel afgerond. Dit zijn dan ook een paar van de weinige foto's die er zijn van een DD-AR op het verbouwde station.

 

Op 6 mei 2019 kwam loc 1763 met stam 7310 aan op station Zwolle.

 

2019 was het laatste jaar waarin de DD-AR werd ingezet. Naast de twee reguliere trajecten die hierboven genoemd zijn, doken ze soms ook op andere plaatsen op. Zo kwam ik op 12 september 2019 op station Ede-Wageningen stam 7376 met loc 1749 als sprinter naar Arnhem tegen.

 

Mijn laatste foto van een DD-AR in reguliere dienst: stam 7310 met loc 1763 op 10 november 2019 op Utrecht Centraal als intercity naar Nijmegen.

 


Toen in 2016 werd besloten een deel van het DDM-1-wagenpark weer in te zetten, zijn er stammen gevormd in de 7200-serie. We zien hier stam 7212 terzijde in Amersfoort op 15 november 2019.

 

Vanachter de andere zijde dook nog de neus van Plan U 121 van de Stichting Historisch Dieselmaterieel op.

 

Maak een Gratis Website met JouwWeb